Między sztuką a lajkiem – TikTok w perspektywie edukacji muzycznej

mgr Magdalena Sitkowska

Współczesna edukacja muzyczna staje przed wyzwaniami, których źródłem jest nie tylko kryzys ekonomiczny czy społeczny, ale także radykalna zmiana środowiska medialnego. Cyfrowa rewolucja, której symbolem stały się platformy społecznościowe, zmieniła sposób funkcjonowania sztuki we współczesnym świecie. Dla wielu młodych odbiorców głównym kanałem kontaktu z muzyką stał się dziś TikTok-aplikacja oparta na krótkich, intensywnych formach audiowizualnych, które zdobywają popularność dzięki algorytmowi i systemowi polubień („lajków”). Rodzi się pytanie: czy TikTok może pełnić funkcję edukacyjną w kontekście muzyki, czy raczej zaburza proces kształtowania kompetencji artystycznych i kulturowych młodego odbiorcy? Niniejszy referat podejmuje próbę odpowiedzi, analizując zarówno zagrożenia, jak i potencjał edukacyjny
Edukacja muzyczna opiera się na świadomym wprowadzaniu ucznia w świat dzieła muzycznego jako całości. Podstawowe elementy muzyki: melodia, rytm, harmonia, dynamika, agogika, artykulacja, kolorystyka brzmieniowa oraz forma-stają się narzędziami rozwijania kompetencji percepcyjnych i estetycznych.

Klasyczne cele edukacji muzycznej obejmują:

rozwój słuchu muzycznego poprzez ćwiczenia percepcyjne (rozpoznawanie wysokości, rytmu, barwy, struktury utworu),
kształtowanie wrażliwości estetycznej i emocjonalnej poprzez analizę kontrastów brzmieniowych i napięć harmonicznych,
rozwój kompetencji kulturowych poprzez poznawanie tradycji muzycznych, stylów epok, muzyki ludowej, patriotycznej i narodowej, oraz ich powiązań z innymi dziedzinami sztuki.

Celem nadrzędnym edukacji muzycznej jest kształtowanie zdolności głębokiego odbioru muzyki-uważnego słuchania, refleksji, empatii, a także rozumienia muzyki jako źródła wartości duchowych i kulturowych. Edukacja ta powinna prowadzić do pełniejszego rozumienia świata oraz budowania indywidualnej wrażliwości estetycznej ucznia. W szerszej perspektywie edukacja muzyczna niejako wychowuje, staje się narzędziem do rozwoju dziecka na każdej płaszczyźnie.

TikTok, powstały w 2016 roku (pierwotnie jako Musical.ly), stał się jedną z najpopularniejszych aplikacji społecznościowych na świecie. W kwietniu 2020 roku liczba pobrań przekroczyła 2 miliardy¹, a wśród użytkowników dominowały osoby w wieku od 16 do 24 lat. W Polsce (2020) aż 90% użytkowników stanowili niepełnoletni², z czego ogromną część stanowiły dzieci w wieku 7-13 lat. Na początku instalacji aplikacji Tik Tok przechodzimy przez szereg zgód w języku angielskim między innymi zaakceptowanie regulaminu a w nim zgoda na dostęp do aparatu, zgoda na publikowanie wizerunku, a co najważniejsze akceptujemy i podajemy wiek. Aplikacja dostępna jest od 13 roku życia, dlaczego więc dzieci będące w edukacji wczesnoszkolnej posiadają tą aplikację? Czy rodzice mogą założyć blokadę rodzicielską i kontrolować każde ściągniecie, każde wejście? Jak najbardziej, to już zależy od świadomości, wiedzy i posiadania właściwych aplikacji kontrolujących. Aplikacja działa w oparciu o algorytm dopasowujący treści do indywidualnych preferencji użytkownika. Jest dostępna na smartfony i działa na zasadzie dobierania treści o różnorakiej tematyce, nie zważa na wiek czy słownictwo. Użytkownicy nie mają wyboru co do pojawiania się niezliczonej ilości filmów, scrollowanie-przewijanie kciukiem do góry, można trwać wiele godzin. Głównym formatem są krótkie filmy wideo (15–60 sekund), często z wykorzystaniem fragmentów popularnych piosenek, efektów specjalnych, filtrów oraz podpisów, co przyciąga uwagę ale, tylko na chwilę³.

Cechy charakterystyczne TikToka:

dominacja krótkich, atrakcyjnych wizualnie form,
skuteczny algorytm personalizacji treści,
interaktywność (komentarze, „duety”, reakcje, wyzwania),
nacisk na efekt wizualny, rozpoznawalność i powtarzalność,
monetyzacja treści i współprace z markami.

Muzyka pełni tu zazwyczaj funkcję tła lub narzędzia do tworzenia treści viralowych, co często prowadzi do jej spłycenia-z pełnoprawnego dzieła staje się tylko środkiem do osiągnięcia „lajków”. Znane wszystkim „lajki” są gwarancją popularności filmów, niezależnie od ich treści. Dzieci i młodzież na kliknięciach, polubieniach wspomnianych wcześniej „lajkach” często opierają swoją samoocenę. To tam budują „drugi świat” gdzie oglądalność, popularność wpływa na ich nastrój czy rozpoznawalność w szkole.

Wpływ TikToka na percepcję muzyki może być daleko idący. Jego specyfika sprzyja fragmentaryzacji odbioru, powierzchownemu kontaktowi z dziełem oraz skróceniu uwagi. Nam nauczycielom muzyki najbardziej zależy na świadomym przeżywaniu muzyki u ucznia a nie nad „użyciem” muzyki jako produktu. Istnieje tu ryzyko spłycenia edukacyjnych wartości – uczeń staje się konsumentem contentu a nie odbiorcą sztuki. Pochylmy się nad głównymi zaburzeniami które niesie za sobą aplikacja,

fragmentaryzacja słuchania – użytkownicy znają często jedynie krótki fragment (np. refren), nie kojarząc całego utworu,
użytkowe traktowanie muzyki – muzyka staje się tłem, elementem narracji wizualnej, a nie przedmiotem estetycznego przeżycia,
trudność w koncentracji – przyzwyczajenie do szybkiego przewijania treści osłabia zdolność skupienia się na dłuższych formach (np. symfoniach, koncertach),
użytkownik – nie buduje głębszej relacji z jej treścią i formą, szybko o niej zapomina.

Na korytarzu szkolnym większość uczniów przebywa w świecie wirtulanym. Prowadząc w ostatnim czasie obserwacje podczas przerw tych długich „obiadowych” jak i krótkich-gdzie uczniowie szybko zmieniają sale i tak uczniom zdarzało się wyjąć telefon i choć na parę sekund włączyć aplikacje. Po wejściu do sali szkolnej na zajęcia chóru, zadałam pytania np.; Czy pamiętasz co obejrzałeś w trakcie 5 min przerwy? Jaki filmik najbardziej Ci się podobał? Wymień dwa imiona osób, które pojawiły się w filmie? O czym był film który przed chwilą wyłączyłaś? Nikt nie był w stanie udzielić mi właściwej odpowiedzi. Uczniowie twierdzili że przerwa była za krótka i nic nie zapamiętali z przed chwilą zaprezentowanej treści.
W efekcie TikTok nie tylko zmienia sposób odbioru, przekazu treści i zaburzenia w tworzeniu kompetencji społecznych ale także utrudnia realizację podstawowych celów edukacji muzycznej-w tym rozwijania zdolności do refleksji, analizy i estetycznego przeżywania. Jak ciężko wyciszyć się na początku lekcji, przygotować i skupić po takim natłoku treści. Mózg przecież przetwarza każdą najmiejszą informację, próbuje analizować i zapisać, doświadcza wiele skrajnych tematów.

Mimo wspomnianych zagrożeń, TikTok może być również wykorzystywany pozytywnie w celach edukacyjnych, jeśli potraktować go jako nowoczesne narzędzie komunikacyjne.

Możliwości wykorzystania TikToka w edukacji muzycznej:

narzędzie motywacyjne-krótkie poradniki gry na instrumentach, prezentacje technik, gatunków i ciekawostek muzycznych,
początek dialogu z uczniem-odwoływanie się do popularnych trendów jako punktu wyjścia do omawiania klasyki (np. samplowanie, inspiracje),
angażowanie uczniów-poprzez własne aranżacje, remiksy, interpretacje muzyczne w formie krótkich filmików,
edukacja medialna-krytyczna analiza jakości muzyki, refleksja nad wpływem algorytmów i zjawiskiem virality,
łączenie tradycji z nowoczesnością-nauczyciel jako twórca treści edukacyjnych, TikTok jako kanał dydaktyczny,
prowadzenie strony szkoły-zaangażowanie uczniów, samorządu szkolnego do nagrywania właściwych treści, ciekawostek o szkole czy kadrze pedagogicznej, a to wszystko pod nadzorem wychowawcy czy opiekuna.

Aby TikTok miał realną wartość edukacyjną, musi być świadomie integrowany z programem nauczania, a jego potencjał musi być odpowiednio moderowany przez nauczycieli i rodziców. Aplikacja jest wyzwaniem dla edukacji muzycznej: zdecydowanie zaburza percepcje, ale równocześnie poszerza wiedzę i daje szansę na dialog z uczniem. Kluczowe pytanie: Jak kształcić młodego odbiorcę, by świecie „lajków” nie zgubił wartości sztuki? Zadaniem nauczycieli jest przedstawianie właściwych treści, niewykluczanie aplikacji z nowoczesnych metod pracy i podpowiadanie algorytmów dla użytkowników TikToka, tak aby uczeń pod ich wpływem kształcił swój gust muzyczny i miał dostęp do fimów które wpłyną pozytywnie jak jego rozwój. Aby aplikacja była używana w poprawny sposób, nie zaburzała percepcji uczniów i nie zajmowała tak często wolnego czasu – My jako nauczyciele musimy kreować świat realny w ciekawy sposób, rozwijać wyobraźnię w edukacji muzycznej tworząc chóry, zespoły instrumentalne, kółka zainteresowań… a przede wszystkim przestrzeń gdzie uczniowie znajdą swoje miejsce – będą czuć się docenieni i potrzebni.

Bibliografia:

Brejza, Katarzyna. TikTok jako współczesne źródło wiedzy, Bibliotheca Nostra, nr 1 (63) 2022, s. 51-63.

Tereszkiewicz, Anna. TikTok: przegląd badań naukowych. Media i Społeczeństwo, nr 16 (2022), s. 211‑231.
Juda, Łukasz Michał. Umuzykalniający potencjał aplikacji TikTok w kontekście instytucjonalnej edukacji muzycznej. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura, t. 14, nr 4 (2022), s. 55‑66.

Lubińska, Anna. TikTok jako instrument komunikacji marketingowej bibliotek. Przegląd biblioteczny, nr 4 (2021).

Jasiński, Wojciech Czym jest TikTok i jak działa? w:Remedium, nr.7-8/2021, s. 44.

1 Open Mobi. (2019). Raport – Użytkownik TikToka w Polsce. Pobrane 8 września 2025, z https://www.openmobi.pl/raporttiktok/raportFolder/raporttiktok.pdf

2 Brejza, Katarzyna. TikTok jako współczesne źródło wiedzy, Bibliotheca Nostra, nr 1 (63) 2022, s.63.

3 TikTok – Wikipedia, wolna encyklopedia, [dostęp 27.08.2025r.].

Podziel się: